IJsbergsla

Herkomst
IJsbergsla of ijssla (Lactuca sativa) is een slasoort die begin 20^e eeuw in Californië (VS) geïntroduceerd werd onder de naam "Iceberg". Deze naam kreeg de soort vanwege het transporteren van de sla per trein van de westkust naar de oostkust, waarbij voor de houdbaarheid een berg ijs op de sla werd gedaan. De bladeren zijn lichtgroen van kleur en veelal iets doorzichtig. De bladeren vormen een gesloten krop, de randen kunnen krullend uiteen staan maar kunnen ook strak om de krop 'gevouwen' zijn.

Teelt
Vanaf 1976 is de professionele teelt van ijsbergsla in Nederland op gang gekomen. De sla  werd in eerste instantie gezaaid in de vollegrond. Vanaf begin jaren ‘80 wordt het plantmateriaal voor de ijsbergsla opgekweekt in de kas. Het zaadje van de ijsbergsla wordt voor gebruik machinaal voorzien van een dun laagje coating, vergelijkbaar met een M&M. In deze coating zitten kleine hoeveelheden meststoffen en bestrijdingsmiddelen. Hierdoor kan het plantje tijdens de teelt toe met minder meststoffen en is het minder gevoelig voor ziekten en plagen.   

Na het planten duurt het tussen de 6 en de 9 weken voordat de sla geoogst kan worden. De natuur is daarbij een belangrijke factor, omdat de groeisnelheid afhankelijk is van de etmaaltemperatuur en de hoeveelheid zonlicht. In het najaar, als de dagen korter worden, neemt de tijd tussen planten en oogsten toe. IJsbergsla kan niet tegen vorst en bovendien slecht tegen temperaturen boven de 30 graden Celsius. Het gematigde klimaat in Noord-Holland, veroorzaakt door de ligging tussen IJsselmeer, Waddenzee en Noordzee, leent zich daarom uitstekend voor de teelt van ijsbergsla.

Oogst
IJsbergsla wordt geoogst op bestelling. Nadat een supermarkt of exporteur een bestelling plaatst, worden in de verwerkingshal eerst de juiste verpakkingsdozen geproduceerd. Elke supermarkt wil graag een doos waar alleen haar eigen beeldmerk op staat. 
Het verpakkingsmateriaal wordt met een overdekte landbouwwagen naar het land gereden. Op de teeltlocatie wordt de landbouwwagen aan de oogstmachine gekoppeld. In de oogstmachine wordt de krop sla los gesneden, verpakt in een plastic zakje en tot volle dozen samengevoegd. De dozen worden op pallets gestapeld en de pallets worden op een speciale vloer in de landbouwwagen gezet.
Nadat de landbouwwagen naar de verwerkingshal is teruggebracht, wordt hij volautomatisch geleegd en wordt de sla in een vacuüm koelmachine gekoeld tot 2,8 ºC. Aansluitend wordt de lading klaargezet voor transport richting de klant. Zo kan het product binnen twee uur na de oogst onderweg zijn richting de supermarkt!

Van de 75.000 plantjes die per hectare gepoot worden zal gemiddeld 70% uitgroeien tot een verkoopbare krop ijsbergsla. Dit oogstpercentage wordt vooral beïnvloed door de weersomstandigheden. In goede omstandigheden is het wel eens 90%, bij slecht weer soms niet meer dan 60%. Gemiddeld komen er per hectare zo’n 5.000 dozen ijsbergsla bij de supermarkt.

Beschikbaarheid
De eerste Nederlandse ijsbergsla komt omstreeks half mei van het land en is tot eind oktober beschikbaar. In de tussenliggende periode wordt de ijsbergsla geïmporteerd uit Spanje.
Mede hierdoor is ijsbergsla het gehele jaar goed verkrijgbaar. Na aankoop kan sla in de koelkast bij een temperatuur tussen de 4 °C en 7 °C gedurende circa een week bewaard worden. Het is echter niet verstandig de sla in gesloten verpakking te bewaren.
IJsbergsla is bepaald geen dikmaker. Het bevat slechts 8 kcal per 100 gram.

Aanpak van ziekten en plagen

Een van de grootste problemen bij de teelt van ijsbergsla, vooral in de zomer en de herfst, is rand dat in een later stadium kan overgaan in bolrot. Echter ook wit (Bremia lactucae) geeft door de vele fysio's veel problemen als er geen meeldauwresistent ras wordt gebruikt. Tevens bestaat het risico op smet door schimmelvorming onderaan de krop. Smet kan ontstaan door een aantasting van grauwe schimmel, rhizoctonia (Thanatephorus cucumeris), sclerotinia (Sclerotinia sclerotiorum en S. minor) en Pythium-soorten. Daarom moet een voldoende grote plantafstand aangehouden worden zodat de bladeren snel op kunnen drogen.
In het voorjaar wordt ijsbergsla onder doek geteeld. Het doek beschermt de plantjes tegen de nachtvorst, maar zorgt ook dat de grond sneller opwarmt en dat de sla eerder geoogst kan worden. Het doek beschermt de plantjes tevens tegen wildschade en verspreiding van ziekten en plagen, zodat er geen bestrijdingsmiddelen hoeven te worden gebruikt.

IJsbergslateelt in Noord-Holland
In en rond Agriport A7 groeide in 2010 ongeveer 1050 hectare ijsbergsla. Dat is ongeveer 45 % van het totale oppervlak aan ijsbergsla in Nederland. Deze Noord-Hollandse ijsbergsla heeft een productiewaarde van ruim €. 16 miljoen. Meer dan de helft van de Nederlandse productie is bestemd voor de export.